ഒറ്റക്കൊമ്പും, തുളുമ്പും കുളുര്കുടവയറും,
കൈകളില് കാന്തി തേടും
മറ്റേക്കൊമ്പും കരിമ്പെന്നിവ, പല മിഴി ചി-
ന്നുന്ന ചിഹ്നങ്ങളോടും
തെറ്റെന്നേറ്റം തെളിഞ്ഞുള്ക്കനിവൊടെഴുമിട-
പ്പിള്ളിയുണ്ണിഗ്ഗണേശന്
തെറ്റൊന്നെങ്കല് പ്പെടായ്വാന് വിരവില് വിലസണം
മുത്തൊടെന്നുള്ത്തടാന്തേ
https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277683/page/n19/mode/2up
ശ്ലോകപരിചയം
ശ്ലോകം 19:
മുട്ടിക്കൂടീട്ടു നിന് കാല്ത്തളിരിണ പണിയു-
ന്നോര്ക്കു കാര്യങ്ങളെല്ലാം
മുട്ടി ക്രൂരാധി ചേരുന്നതിനുടനിടയായ്-
ത്തീരുമോ ചാരുമൂര്ത്തേ
തട്ടിത്താപാഗ്നി ചുട്ടുള്ളൊരുഹൃദയമൊടും
ശ്രീപതേ ഞാന് ഭവല്ക്കാല്-
ത്തട്ടില്ത്താനേ കിടക്കും കരുണ തവ കിട-
യ്ക്കാതെ മാറില്ല തെല്ലും
കവി / കൃതി: പന്തളം കേരളവര്മ്മയുടെ ലക്ഷ്മീശദശകത്തില് നിന്നും
വൃത്തം: സ്രഗ്ദ്ധര
വൃത്തലക്ഷണം: ഏഴേഴായ് മൂന്നു ഖണ്ഡം മരഭനയയയം സ്രഗ്ദ്ധരാവൃത്തമാകും
അതായത് മഗണം, രഗണം, ഭഗണം, നഗണം, യഗണം, യഗണം, യഗണം
---/-v-/-(യതി)vv/vvv/v-(യതി)-/v--/v--
v ലഘു, - ഗുരു
വൃത്തത്തെ കുറിച്ച് നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ
അർത്ഥം:
ശ്രീപതേ (അല്ലയോ ശ്രീപതേ; മഹാലക്ഷ്മിയുടെ പതിയായ വിഷ്ണുഭഗവാനേ) മുട്ടിക്കൂടീട്ടു (അടുത്തുകൂടീട്ട്) നിന് കാല്ത്തളിരിണ (കാലുകളാകുന്ന തളിരിന്റെ ജോഡി - പാദയുഗ്മം) പണിയുന്നോര്ക്കു (സേവിക്കുന്നവര്ക്ക്) കാര്യങ്ങളെല്ലാം മുട്ടി (ഒരു കാര്യവും നടക്കാതെ) ക്രൂരാധി (വല്ലാത്ത വിഷമം ) ചേരുന്നതിന് (ഉണ്ടാകുവാന്) ഉടന് ഇടയായ് തീരുമോ (സാദ്ധ്യതയുണ്ടോ; ഇല്ല എന്ന് ധ്വനി) ചാരുമൂര്ത്തേ (സുന്ദരനായ ഭഗവാനേ). തട്ടിത്താപാഗ്നി ചുട്ടുള്ളൊരു (താപം ചൂട് എന്നും ദുഃഖം എന്നും (മേഘദൂതം സന്തപ്താനാം - ചൂടു തട്ടിയവര്ക്ക് എന്നും ദുഃഖിക്കുന്നവര്ക്ക് എന്നും) വിഗ്രഹിക്കുമ്പോള് - ചൂടുള്ള തീ എന്നും ദുഃഖത്തിന്റെ ചൂട് എന്നും - അത് തട്ടി ദഹിക്കുന്ന) ഹൃദയമൊടും (ഹൃദയത്തോടെ) ഞാന് ഭവല്ക്കാല്ത്തട്ടിത്താനേ കിടക്കും (താനേ - ഒറ്റയ്ക്ക് എന്നും അവിടെത്തന്നെ എന്നും. താപവും താനേയും രണ്ടും ധ്വന്യാത്മകമാണ് - ഞാന് ഭവാന്റെ കാല്ക്കല് തന്നെ കിടക്കും) തവ കരുണ കിടയ്ക്കാതെ (ഭവാന്റെ കരുണ ലഭിക്കാതെ) മാറില്ല തെല്ലും (മാറിപ്പോവില്ല)
സാരാര്ത്ഥം:
വിഷ്ണുഭഗവാനേ, നിന്റെ അടുത്തു വന്ന് സേവിക്കുന്നവര്ക്ക് ഒരു കാര്യവും നടക്കാതെയായി വല്ലാത്ത വിഷമം ഒന്നും വരില്ല (ഇത് ഞാന് മനസ്സിലാക്കുന്നു. പക്ഷേ എനിക്ക് വിഷമങ്ങള് ഉണ്ട്. അതു മാറ്റാന്). ഭഗവാന് കനിയുന്നതുവരെ, വിഷമിക്കുന്ന ഹൃദയത്തോടെ, ഞാന് ഭവാന്റെ കാല്ക്കല് തന്നെ കിടക്കും.
ശബ്ദാലങ്കാരങ്ങൾ:
ദ്വിതീയാക്ഷരസജാതീയപ്രാസം: എല്ലാ പാദത്തിലേയും രണ്ടാം അക്ഷരം (ട്ടി)
കലാശപ്രാസം: പല പാദങ്ങളിലും അവസാനഭാഗത്ത് സമാനമായ ശബ്ദം വരുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക
തീരുമോ ചാരുമൂര്ത്തേ, മാറില്ല തെല്ലും
അനുപ്രാസം (വ്യഞ്ജനം ഇടയ്ക്കിടക്ക് ആവർത്തിച്ചു വരുന്നത്):
മുട്ടി/ക്കൂടീട്ടു , തളിരിണ/പണിയു, നുടനിടയായ്, ത്തട്ടില് ത്താനേ, കിടക്കും കരുണ തവ കിടയ്ക്കാതെ
ശ്ലോകപരിചയം
ശ്ലോകം 18:
അവനമാവനമാലി നടത്തുമെ-
ന്നിഹ മുദാഹമുദാര! നിനച്ചു താന്
ഭുവനപാവന! പാര്ക്കുവതെന്നതോര്-
ക്കണമിതാണമിതാദരമാശ മേ
കവി / കൃതി: കെ സി കേശവപിള്ളയുടെ കേശവാഷ്ടകത്തില് നിന്ന്
വൃത്തം: ദ്രുതവിളംബിതം
വൃത്തലക്ഷണം: ദ്രുതവിളംബിതമാം നഭവും ഭരം
അതായത് നഗണം ഭഗണം ഭഗണം രഗണം
vvv/-vv/-vv/-v-
v ലഘു, - ഗുരു
വൃത്തത്തെ കുറിച്ച് നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ
അർത്ഥം:
(ഹേ) ഭുവനപാവന! (ലോകം പാലിക്കുന്നവനേ) (ഹേ) ഉദാര (ദയാശീല) അവനം (പാലനം രക്ഷണം) ആ വനമാലി (വിഷ്ണു/കൃഷ്ണന് ആയ നീ) നടത്തും എന്ന് ഇഹ (ഇവിടെ) മുദാ (സന്തോഷത്തോടെ) അഹം (ഞാന്) നിനച്ചു താന് (വിചാരിച്ചു തന്നെയാണ്) പാര്ക്കുവത് (താമസിക്കുന്നത്/ജീവിക്കുന്നത്) എന്നതോര്ക്കണം (എന്ന് അങ്ങ് ഓര്ത്തുകൊള്ളും) ഇതാണ് മേ (എന്റെ) അമിതാദരം (അമിതമായ ആദരവോട് കൂടിയുള്ള) ആശ
സാരാര്ത്ഥം:
ലോകം പാലിക്കുന്ന ദയാശീലനായ ഭഗവാനേ, ഈ ലോകത്തെ ഭഗവാന് പാലിക്കും രക്ഷിക്കും എന്ന് വിചാരിച്ചാണ് ഞാന് സമാധാനമായി ഇരിക്കുന്നത്. ഇത് നീ ഓര്ക്കണം എന്നതാണ് എന്റെ വലിയ ആഗ്രഹം
ശബ്ദാലങ്കാരങ്ങൾ:
അനുപ്രാസം (വ്യഞ്ജനം ഇടയ്ക്കിടക്ക് ആവർത്തിച്ചു വരുന്നത്):
അവനമാവനമാലി, ന്നിഹ മുദാഹമുദാര, ഭുവനപാവന
യമകം (അക്ഷരക്കൂട്ടം പല അര്ത്ഥത്തില് ആവർത്തിച്ച് ഉപയോഗിക്കുന്നത്):
നാലുപാദങ്ങളിലും: അവനമാവന, മുദാഹമുദാര, ഭുവനപാവന, മിതാണമിതാ
